Glosario aberto de IA
NAiOS Wiki
Dicionario divulgativo da terminoloxía da IA —conceptos, técnicas, arquitecturas e tendencias— explicado de forma clara e ao día. 73 termos.
Glosario educativo e independente. Algúns termos son implementados por NAiOS; outros —como riscos ou malas prácticas (prompt injection, deepfakes)— recóllense só para entendelos, non como funcións da plataforma.
| Termo | Categoría | Definición |
|---|---|---|
| AGI (Intelixencia Artificial Xeral) | Tendencias y Cultura | Intelixencia artificial xeral, capaz de calquera tarefa intelectual humana |
| AI Act (Regulamento Europeo de IA) | Gobernanza y Estrategia | Regulamento (UE) 2024/1689: a primeira lei integral sobre intelixencia artificial, con obrigacións por nivel de risco |
| AI Agents | Agentes y Autonomía | Sistemas que executan tarefas de varios pasos sen supervisión constante |
| AI Brain Fry | Tendencias y Cultura | Fatiga cognitiva aguda por usar ou supervisar ferramentas de IA en exceso. Termo cunhado por investigadores de BCG e da Universidade de California (Riverside) en 2026. |
| AI Governance → Governanza da IA | Gobernanza y Estrategia | Marco regulatorio e de xestión para o uso responsable da IA |
| AI Overview | Tendencias y Cultura | Resumos xerados por IA nos resultados de busca |
| AI Wrapper | Gobernanza y Estrategia | Aplicación que simplemente envolve un modelo existente sen engadir valor real |
| Aliñamento da IA | Seguridad y Ética | Aliñar os obxectivos da IA cos valores humanos |
| Alucinación | Seguridad y Ética | Cando a IA xera información falsa con total confianza |
| Andamiaxe | Agentes y Autonomía | A estrutura de código que conecta e orquestra a un axente de IA |
| Arnés | Agentes y Autonomía | La infraestrutura que rodea o modelo e o converte en axente: bucle, ferramentas, contexto, permisos e trazas |
| Axente de IA | Agentes y Autonomía | IA capaz de planificar, decidir e actuar de forma autónoma |
| Axente de código | Agentes y Autonomía | Un axente de IA que escribe, modifica e proba código por conta propia dentro dun proxecto |
| Axuste fino | Entrenamiento y Datos | Reentrenar un modelo con datos específicos para un caso de uso |
| Barreiras de seguridade | Seguridad y Ética | Restricións e límites que se impoñen á IA para evitar danos |
| Benestar do modelo | Seguridad y Ética | Debate ético sobre si os modelos avanzados merecen algún tipo de consideración |
| Cadea de pensamento (CoT) | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Técnica onde a IA pensa paso a paso antes de responder |
| Clonación de voz | Generación de Contenido | Clonar unha voz humana con IA a partir de poucos segundos de audio |
| Computación no tempo de inferencia | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Dedicar máis capacidade de cómputo durante a resposta, non no adestramento |
| Contaminación de datos | Entrenamiento y Datos | Cando os datos de avaliación se filtran ao adestramento, sesgando os benchmarks |
| Datos sintéticos | Entrenamiento y Datos | Datos xerados artificialmente para adestrar modelos |
| Deepfake | Generación de Contenido | Contido falso hiperrealista xerado con IA |
| Deriva do prompt | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Cando un prompt que funcionaba deixa de dar bos resultados co tempo |
| Destilación de modelos | Entrenamiento y Datos | Comprimir un modelo grande nun pequeno conservando a calidade |
| Edge AI | Infraestructura y Despliegue | Executar IA directamente no dispositivo, sen depender da nube |
| Enxeñaría de bucles | Generación de Contenido | Deseñar os bucles autónomos que guían aos axentes de código (termo de 2026) |
| Enxeñaría de prompts | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Deseño e optimización de instrucións para obter mellores resultados da IA |
| Fluxos de traballo agénticos | Agentes y Autonomía | Fluxos de traballo onde axentes de IA actúan de forma autónoma |
| Foso de datos | Entrenamiento y Datos | Vantaxe competitiva dunha empresa grazas aos seus datos únicos |
| Fundamentación | Entrenamiento y Datos | Ancorar as respostas da IA a datos reais e verificables |
| GEO (Generative Engine Optimization) | Tendencias y Cultura | O novo SEO: optimizar o contido para que a IA xerativa o cite |
| Human in the Loop (HITL) | Agentes y Autonomía | Deseño no que unha persoa revisa ou aproba as accións relevantes dun sistema de IA antes de que teñan efecto |
| IA Copilot | Agentes y Autonomía | Asistente de IA integrado en ferramentas de traballo |
| IA xerativa | Generación de Contenido | Intelixencia artificial que crea contido novo (texto, imaxe, vídeo, audio) |
| Incrustacións | Entrenamiento y Datos | Representación numérica do significado de textos ou imaxes |
| Inferencia local | Infraestructura y Despliegue | Executar modelos de IA no teu propio hardware |
| Intelixencia de decisións | Gobernanza y Estrategia | Uso de IA para mellorar a toma de decisións empresariais |
| Inxección de prompts | Seguridad y Ética | Ataques que manipulan a IA inserindo instrucións maliciosas |
| Jailbreaking | Seguridad y Ética | Técnicas para evadir as restricións de seguridade dun modelo |
| LoRA / QLoRA | Entrenamiento y Datos | Técnicas para adaptar modelos con poucos recursos |
| Medios sintéticos | Generación de Contenido | Medios (imaxe, audio, vídeo) creados artificialmente por IA |
| Mestura de Expertos (MoE) | Arquitectura y Modelos | Arquitectura que activa solo partes del modelo según la tarea |
| ModelOps | Gobernanza y Estrategia | Xestión operativa do ciclo de vida dos modelos de IA |
| Modelo de linguaxe de grande tamaño (LLM, Large Language Model) | Arquitectura y Modelos | Modelo de linguaxe grande, a base dos chatbots actuais |
| Modelos de fronteira | Arquitectura y Modelos | Os modelos máis avanzados e potentes en cada momento |
| Modelos de linguaxe pequenos (SLM) | Arquitectura y Modelos | Modelos de linguaxe lixeiros, deseñados para funcionar en dispositivos |
| Modelos de razoamento | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Modelos deseñados específicamente para razoar, non só para predicir texto |
| Multimodal | Arquitectura y Modelos | Modelos que entienden y generan texto, imagen, audio y vídeo |
| NPU (Neural Processing Unit, unidade de procesamento neuronal) | Infraestructura y Despliegue | Chip especializado en acelerar a inferencia de redes neuronais con máxima eficiencia enerxética |
| No-Code AI | Tendencias y Cultura | Ferramentas de IA que non requiren programación para usalas |
| Orquestración Multi-Agente | Agentes y Autonomía | Coordinar varios axentes de IA para resolver xuntos tarefas complexas |
| Protocolo de contexto de modelo (MCP) | Infraestructura y Despliegue | Protocolo estándar para que los modelos se conecten con herramientas externas |
| Psicose por IA | Tendencias y Cultura | Termo informal (non é un diagnóstico clínico recoñecido) para os síntomas tipo psicótico —delirios, paranoia— asociados ao uso intensivo de chatbots de IA. |
| RAG (Retrieval Augmented Generation) | Entrenamiento y Datos | Combinar búsqueda de datos reais con xeración de texto |
| RLHF | Entrenamiento y Datos | Aprendizaxe por reforzo con retroalimentación humana |
| Red Teaming | Seguridad y Ética | Probar unha IA intentando rompela para atopar vulnerabilidades |
| Seguridade da IA | Seguridad y Ética | Disciplina enfocada en garantir que a IA sexa segura |
| Sesgo algorítmico | Seguridad y Ética | Cando a IA reproduce ou amplifica prexuízos presentes nos datos |
| Shadow AI | Gobernanza y Estrategia | Uso non autorizado de ferramentas de IA dentro das organizacións |
| Soberana AI | Gobernanza y Estrategia | Prioridade estratéxica dos países de ter as súas propias infraestruturas de IA |
| Superintelixencia | Tendencias y Cultura | IA que supera a capacidade intelectual humana en todos os ámbitos |
| Supervisión humana | Gobernanza y Estrategia | Obrigación do Regulamento Europeo de IA de que persoas capacitadas poidan entender, vixiar e intervir nun sistema de IA |
| TOPS (Tera Operacións por Segundo) | Infraestructura y Despliegue | Unidade que mide o rendemento bruto dun acelerador de IA: billóns de operacións por segundo |
| Temperatura | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Parámetro que controla a creatividade fronte á precisión da IA |
| Texto a vídeo | Generación de Contenido | Xerar vídeo a partir dunha descrición de texto |
| The Great Integration | Tendencias y Cultura | Etiqueta divulgativa para a fase de adopción masiva e transversal da IA en todos os sectores. Non é un termo académico nin unha cita do MIT. |
| Tokenización | Entrenamiento y Datos | Proceso de división del texto en unidades (tokens) que el modelo puede procesar |
| Tokenmaxxing | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Exprimir ao máximo a xanela de contexto dun modelo. Coloquialmente, tamén: usar moitos tokens como métrica (discutible) de produtividade. |
| Transformador | Arquitectura y Modelos | A arquitectura base de case todos os modelos de linguaxe actuais |
| Vibe Coding | Generación de Contenido | Programar describindo o que queres e deixando que a IA escriba o código |
| World Models | Arquitectura y Modelos | Modelos que aprenden a dinámica dun contorno, non só texto |
| Xanela de contexto | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Cantidade de texto que un modelo pode recordar nunha conversa |
| Zero-Shot | Razonamiento y Técnicas de Prompting | Capacidade dun modelo para realizar tarefas sen ter sido adestrado específicamente |
Do blog de NAiOS
O último sobre IA aplicada.
