Glosario aberto de IA

NAiOS Wiki

Dicionario divulgativo da terminoloxía da IA —conceptos, técnicas, arquitecturas e tendencias— explicado de forma clara e ao día. 73 termos.

Glosario educativo e independente. Algúns termos son implementados por NAiOS; outros —como riscos ou malas prácticas (prompt injection, deepfakes)— recóllense só para entendelos, non como funcións da plataforma.

AGI (Intelixencia Artificial Xeral)

Tendencias y Cultura

Intelixencia artificial xeral, capaz de calquera tarefa intelectual humana

AI Act (Regulamento Europeo de IA)

Gobernanza y Estrategia

Regulamento (UE) 2024/1689: a primeira lei integral sobre intelixencia artificial, con obrigacións por nivel de risco

AI Agents

Agentes y Autonomía

Sistemas que executan tarefas de varios pasos sen supervisión constante

AI Brain Fryjerga

Tendencias y Cultura

Fatiga cognitiva aguda por usar ou supervisar ferramentas de IA en exceso. Termo cunhado por investigadores de BCG e da Universidade de California (Riverside) en 2026.

AI Governance → Governanza da IA

Gobernanza y Estrategia

Marco regulatorio e de xestión para o uso responsable da IA

AI Overview

Tendencias y Cultura

Resumos xerados por IA nos resultados de busca

AI Wrapper

Gobernanza y Estrategia

Aplicación que simplemente envolve un modelo existente sen engadir valor real

Aliñamento da IA

Seguridad y Ética

Aliñar os obxectivos da IA cos valores humanos

Alucinación

Seguridad y Ética

Cando a IA xera información falsa con total confianza

Andamiaxe

Agentes y Autonomía

A estrutura de código que conecta e orquestra a un axente de IA

Arnés

Agentes y Autonomía

La infraestrutura que rodea o modelo e o converte en axente: bucle, ferramentas, contexto, permisos e trazas

Axente de IA

Agentes y Autonomía

IA capaz de planificar, decidir e actuar de forma autónoma

Axente de código

Agentes y Autonomía

Un axente de IA que escribe, modifica e proba código por conta propia dentro dun proxecto

Axuste fino

Entrenamiento y Datos

Reentrenar un modelo con datos específicos para un caso de uso

Barreiras de seguridade

Seguridad y Ética

Restricións e límites que se impoñen á IA para evitar danos

Benestar do modelo

Seguridad y Ética

Debate ético sobre si os modelos avanzados merecen algún tipo de consideración

Cadea de pensamento (CoT)

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Técnica onde a IA pensa paso a paso antes de responder

Clonación de voz

Generación de Contenido

Clonar unha voz humana con IA a partir de poucos segundos de audio

Computación no tempo de inferencia

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Dedicar máis capacidade de cómputo durante a resposta, non no adestramento

Contaminación de datos

Entrenamiento y Datos

Cando os datos de avaliación se filtran ao adestramento, sesgando os benchmarks

Datos sintéticos

Entrenamiento y Datos

Datos xerados artificialmente para adestrar modelos

Deepfake

Generación de Contenido

Contido falso hiperrealista xerado con IA

Deriva do prompt

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Cando un prompt que funcionaba deixa de dar bos resultados co tempo

Destilación de modelos

Entrenamiento y Datos

Comprimir un modelo grande nun pequeno conservando a calidade

Edge AI

Infraestructura y Despliegue

Executar IA directamente no dispositivo, sen depender da nube

Enxeñaría de bucles

Generación de Contenido

Deseñar os bucles autónomos que guían aos axentes de código (termo de 2026)

Enxeñaría de prompts

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Deseño e optimización de instrucións para obter mellores resultados da IA

Fluxos de traballo agénticos

Agentes y Autonomía

Fluxos de traballo onde axentes de IA actúan de forma autónoma

Foso de datos

Entrenamiento y Datos

Vantaxe competitiva dunha empresa grazas aos seus datos únicos

Fundamentación

Entrenamiento y Datos

Ancorar as respostas da IA a datos reais e verificables

GEO (Generative Engine Optimization)

Tendencias y Cultura

O novo SEO: optimizar o contido para que a IA xerativa o cite

Human in the Loop (HITL)

Agentes y Autonomía

Deseño no que unha persoa revisa ou aproba as accións relevantes dun sistema de IA antes de que teñan efecto

IA Copilot

Agentes y Autonomía

Asistente de IA integrado en ferramentas de traballo

IA xerativa

Generación de Contenido

Intelixencia artificial que crea contido novo (texto, imaxe, vídeo, audio)

Incrustacións

Entrenamiento y Datos

Representación numérica do significado de textos ou imaxes

Inferencia local

Infraestructura y Despliegue

Executar modelos de IA no teu propio hardware

Intelixencia de decisións

Gobernanza y Estrategia

Uso de IA para mellorar a toma de decisións empresariais

Inxección de prompts

Seguridad y Ética

Ataques que manipulan a IA inserindo instrucións maliciosas

Jailbreaking

Seguridad y Ética

Técnicas para evadir as restricións de seguridade dun modelo

LoRA / QLoRA

Entrenamiento y Datos

Técnicas para adaptar modelos con poucos recursos

Medios sintéticos

Generación de Contenido

Medios (imaxe, audio, vídeo) creados artificialmente por IA

Mestura de Expertos (MoE)

Arquitectura y Modelos

Arquitectura que activa solo partes del modelo según la tarea

ModelOps

Gobernanza y Estrategia

Xestión operativa do ciclo de vida dos modelos de IA

Modelo de linguaxe de grande tamaño (LLM, Large Language Model)

Arquitectura y Modelos

Modelo de linguaxe grande, a base dos chatbots actuais

Modelos de fronteira

Arquitectura y Modelos

Os modelos máis avanzados e potentes en cada momento

Modelos de linguaxe pequenos (SLM)

Arquitectura y Modelos

Modelos de linguaxe lixeiros, deseñados para funcionar en dispositivos

Modelos de razoamento

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Modelos deseñados específicamente para razoar, non só para predicir texto

Multimodal

Arquitectura y Modelos

Modelos que entienden y generan texto, imagen, audio y vídeo

NPU (Neural Processing Unit, unidade de procesamento neuronal)

Infraestructura y Despliegue

Chip especializado en acelerar a inferencia de redes neuronais con máxima eficiencia enerxética

No-Code AI

Tendencias y Cultura

Ferramentas de IA que non requiren programación para usalas

Orquestración Multi-Agente

Agentes y Autonomía

Coordinar varios axentes de IA para resolver xuntos tarefas complexas

Protocolo de contexto de modelo (MCP)

Infraestructura y Despliegue

Protocolo estándar para que los modelos se conecten con herramientas externas

Psicose por IAjerga

Tendencias y Cultura

Termo informal (non é un diagnóstico clínico recoñecido) para os síntomas tipo psicótico —delirios, paranoia— asociados ao uso intensivo de chatbots de IA.

RAG (Retrieval Augmented Generation)

Entrenamiento y Datos

Combinar búsqueda de datos reais con xeración de texto

RLHF

Entrenamiento y Datos

Aprendizaxe por reforzo con retroalimentación humana

Red Teaming

Seguridad y Ética

Probar unha IA intentando rompela para atopar vulnerabilidades

Seguridade da IA

Seguridad y Ética

Disciplina enfocada en garantir que a IA sexa segura

Sesgo algorítmico

Seguridad y Ética

Cando a IA reproduce ou amplifica prexuízos presentes nos datos

Shadow AI

Gobernanza y Estrategia

Uso non autorizado de ferramentas de IA dentro das organizacións

Soberana AI

Gobernanza y Estrategia

Prioridade estratéxica dos países de ter as súas propias infraestruturas de IA

Superintelixencia

Tendencias y Cultura

IA que supera a capacidade intelectual humana en todos os ámbitos

Supervisión humana

Gobernanza y Estrategia

Obrigación do Regulamento Europeo de IA de que persoas capacitadas poidan entender, vixiar e intervir nun sistema de IA

TOPS (Tera Operacións por Segundo)

Infraestructura y Despliegue

Unidade que mide o rendemento bruto dun acelerador de IA: billóns de operacións por segundo

Temperatura

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Parámetro que controla a creatividade fronte á precisión da IA

Texto a vídeo

Generación de Contenido

Xerar vídeo a partir dunha descrición de texto

The Great Integrationjerga

Tendencias y Cultura

Etiqueta divulgativa para a fase de adopción masiva e transversal da IA en todos os sectores. Non é un termo académico nin unha cita do MIT.

Tokenización

Entrenamiento y Datos

Proceso de división del texto en unidades (tokens) que el modelo puede procesar

Tokenmaxxingjerga

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Exprimir ao máximo a xanela de contexto dun modelo. Coloquialmente, tamén: usar moitos tokens como métrica (discutible) de produtividade.

Transformador

Arquitectura y Modelos

A arquitectura base de case todos os modelos de linguaxe actuais

Vibe Coding

Generación de Contenido

Programar describindo o que queres e deixando que a IA escriba o código

World Models

Arquitectura y Modelos

Modelos que aprenden a dinámica dun contorno, non só texto

Xanela de contexto

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Cantidade de texto que un modelo pode recordar nunha conversa

Zero-Shot

Razonamiento y Técnicas de Prompting

Capacidade dun modelo para realizar tarefas sen ter sido adestrado específicamente